مقدمه/جشنواره فیلم فجر در ایران

نخستین دوره جشنواره فیلم فجر در بهمن ماه سال ۱۳۶۱ در حالی آغاز شد که تنها چهار سال از انقلاب شکوهمند اسلامی می‌گذشت و کشور در اوج التهابات جنگ با عراق به سر می‌برد در این دوره تمامی فیلم‌ها با موضوعی سیاسی و زمینه‌یی ضد امپریالیستی تولید شده بود و به نظر می‌رسید دست اندرکاران فرهنگی کشور به دنبال ایجاد فضایی وسیع در نهادینه ساختن باورهای اصیل انقلابی بودند
در اولین دوره جشنواره تنها پنج فیلم در بخش مسابقه حضور داشتند که به فیلم از این آثار متعلق به کارگردانان موج نوی سینمای ایران بود: مرگ یزدگرد (بهرام بیضایی) خط قرمز (مسعود کیمیایی) و حاجی واشنگتن (علی حاتمی) که دو فیلم اول هرگز اکران عمومی نگشت و فیلم علی حاتمی پس از شانزده سال اجازه اکران گرفت از نکات قابل توجهی نخستین جشنواره ی فیلم فجر عدم برگزاری مراسم اهدای جایزه به برگزیدگان فیلمهای بخش مسابقه بود.
بخش “سینمای ایتالیا از نئورئالیسم از ابتدا تاکنون” و “چشم انداز سینمای کوبا” یا “سیمای سرخپوستان و سیاه‌پوستان در سینما” نیز در این دوره به نمایش درآمدند.
در دوره دوم کارگردانانی که بعدها به عنوان فیلم سازان مطرح و پرکار پس از انقلاب شناخته شدند، به ارائه‌ی اولین آثار خود پرداختند. خسرو سینایی، محمدعلی سجادی، رسول صدرعاملی، حسن هدایت، محمدرضا اعلامی و محسن مخملباف از جمله این کارگردانان بودند در این دوره خسرو سینایی برای فیلم هیولای درون لوح زرین بهترین کارگردانی را کسب کرد و فیلم دیار عاشقان اثر حسن کاربخش موفق به دریافت جایزه ویژه هیات داوران شد.
از نکات جالب توجه این دوره عدم انتخاب بهترین بازیگر زن و نیز حضور محسن مخملباف با سه فیلم (توبه نصوح استعاذه دو چشم بیسو)و علیرضا داوود نژاد با دو فیلم‌ (خانۀ عنکبوت و جایزه) بود.